De Gereformeerde kerk (vrijgemaakt) van Dordrecht
Wie over de randweg van Dordrecht rijdt, ziet een markante woontoren boven nog een jonge nieuwbouwwijk uitsteken. Aan de voet van deze woontoren ligt een modern kerkgebouw. De Kandelaarkerk. Een modern gebouw dat mensen bindt en waar iedere zondag het eeuwenoude evangelie klinkt. Hieronder presenteert de gereformeerde kerk vrijgemaakt van Dordrecht zich. Wat is de geschiedenis van deze kerk, waar kerkt ze, waar staat zij voor en wat betekent ze in Dordrecht en omgeving en in Curaçao?

Geschiedenis
De Gereformeerde kerk van Dordrecht heeft een lange geschiedenis achter de rug. Een geschiedenis die teruggaat tot vóór 1600 (1618-1619 Dordtse Synode; zie hieronder), of misschien nog vroeger. Het jaar 1517 wordt algemeen beschouwd als het jaar van de Hervorming. In de kerken was uiteraard al eerder onrust over veel zaken ontstaan. Maar in 1517 protesteerde de monnik Maarten Luther openlijk door zijn 95 stellingen tegen misstanden in de kerk aan te plakken aan de deur van de slotkapel in Wittenberg. Een van de vele grieven was het feit, dat men voor geld vergeving van zonden zou kunnen krijgen. Bovendien was de top van de clerus (geestelijkheid), zo verzakelijkt dat het alleen maar om macht en geld ging. In 1573 werd een eerste classis Dordrecht gehouden van de Gereformeerde kerken. In de 17e eeuw waren de tegenstellingen in deze kerken groot. De Arminianen stonden scherp tegenover de Calvinisten. De Synode van Dordrecht, met Nederlandse en buitenlandse afgevaardigden moest beslissen. Maar de tegenstellingen bleven nog jaren en als gevolg daarvan stond het land meerdere malen op de grens van een burgeroorlog. Een duidelijke scheiding van kerk en staat was er nog niet. De overheid bemoeide zich met de organisatie van en benoemingen in de kerk. De kerk probeerde bij de overheden zeggenschap te krijgen.

Synode van Dordrecht, 1618-1619
De Synode van Dordrecht 1618-1619 is van grote waarde geweest voor de kerken in Nederland. Het was de eerste Nationale Synode na de Hervorming van 1517 en na het begin van de 80-jarige opstand tegen Spanje. In deze opstand was de politieke zelfstandigheid in het geding maar tegelijkertijd de godsdienstvrijheid. De twist tussen Arminianen en Calvinisten liep in de kerk hoog op. Ook op het staatkundige terrein werkten de tegenstellingen door, zodat de Staten meermalen op de rand van een burgeroorlog stonden. De Synode van Dordrecht moest een oordeel uitspreken over het conflict. Op deze synode waren naast afgevaardigden uit de vaderlandse kerken ook afgevaardigden uit het buitenland aanwezig. Tegenover de leer van de kerk zoals de Calvinisten die leerde: alleen de genade van God kan de mens redden, stelden de Arminianen de vrije wil van de mens ten opzichte van God. De mens zou voor zijn eigen redding kunnen zorgen. De leer van de Arminianen werd veroordeeld. De veroordeling en de argumenten daarvoor werden vastgelegd in de Vijf Artikelen tegen de Remonstranten, ook wel genoemd de Dordtse Leerregels. Dit document is sindsdien een belangrijk belijdenisdocument van de Gereformeerde kerken. Na de synode-uitspraken bleef het nog heel lang onrustig in het land door de tegenstellingen op dit terrein. Op last van de Hoogmogende Heren Staten-Generaal der Verenigde Nederlanden besloot de Synode om een complete Bijbelvertaling te verzorgen. Deze eerste complete Bijbelvertaling, onder kerkelijke auspiciën was een belangrijk middel voor groei van het geloofsleven in deze landen. Ieder kon nu het evangelie zelf lezen in eigen taal, en niet in het onbegrijpelijke Latijn, dat de vroegere kerken hanteerden. Deze Statenvertaling is bovendien van onschatbare waarde geweest voor de ontwikkeling van de Nederlandse taal. Veel woorden die nu nog in gebruik zijn, zijn ontleend aan deze oude vertaling. De Synode stelde ook een Kerkorde op. Een aantal regels voor het samenleven van de zelfstandige Gereformeerde kerken: de Dordtse Kerkorde. De huidige kerkorde van de Gereformeerde Kerk is nog steeds in hoofdzaak gelijk aan deze Dordtse Kerkorde. Waarom werd deze Synode destijds uitgerekend in Dordrecht gehouden? Veel eerder werd al, zoals genoemd, in 1573 een regionale kerkvergadering, een classis gehouden. In 1582 werd een eerste regionale synode in Dordt gehouden. In het Hof van Holland werd in 1572 de eerste vrije Statenvergadering gehouden. Dordrecht had al sinds 1220 stadsrechten (de oudste stad van Holland) en was al vroeg een welvarende handelsstad. Het was een relatief veilige stad, op het eiland van Dordrecht. Vijanden konden vroegtijdig gesignaleerd worden. Goedwillende lieden, afgevaardigden e.d. konden over water de stad gemakkelijk bereiken. Vele jaren later, in 1834, men noemde kerken toen Hervormd, feitelijk was het een staatskerk, ontstond er opnieuw een breuk. Aanleiding was onder meer de vergaande centralisatie van de kerkelijke organisatie. Feitelijk werd de kerk “geregeerd” naar politiekstaatkundig model. Velen scheidden zich af van de Hervormde kerk en noemden zich weer Gereformeerde Kerk. In de eerste tijd sprak men van Afgescheidenen. In de loop van de 19e eeuw onttrok opnieuw een groep zich aan de Hervormde kerk en deze groep sloot zich later aan bij de Gereformeerde Kerken. Dit waren de Dolerenden. In 1944 ontstond er weer een breuk in de kerk: de Vrijmaking. Aanleiding was de leer over de betekenis van de doop van kleine kinderen.

Geschiedenis: Vrijmaking
16 maart 1945 maakten de eerste broeders en zusters zich vrij van de Gereformeerde Kerk te Dordrecht. Dit leidde tot de herinstituering van de ambten op 22 juli 1945, de officiële vrijmakingdatum. Op 22 maart 1946 voegde een groep bezwaarden zich vanuit de synodale kerk bij de gemeente. In 1960 hield de Gereformeerde Kerk (Vrijgemaakt) te Papendrecht op als zelfstandige kerk te bestaan. Na de vrijmaking hebben de volgende predikanten in Dordrecht gestaan: G. Reijenga, A.I. Krijtenburg, R. te Velde en P. Niemeijer. Sinds 2001 is ds. A.J. van Zuijlekom aan de gemeente verbonden. De gemeente telt momenteel zo’n 600 leden. In 1974 was dit nog 375. De gemeente is redelijk gelijkmatig opgebouwd. Gezinnen met jongere kinderen zijn sterk vertegenwoordigd. Omdat Dordrecht geen studentenstad is, valt het aantal kamerbewoners wel mee. Onder het ressort van Dordrecht valt naast Papendrecht ook ’s-Gravendeel.

Gebouw
Een kerk is voor de omgeving vaak allereerst een gebouw. Dordrecht bezit sinds december 1995 een schitterend kerkgebouw aan het Van Eesterenplein. Dit gebouw ligt centraal ten opzichte van Papendrecht en ’s-Gravendeel. Een groot deel van de gemeente woont in de nabijgelegen wijk “Stadspolders”. De kerk ligt naast een winkelcentrum, wat een uitstekend uitgangspunt blijkt te zijn voor evangelisatie-activiteiten.

De Kandelaarkerk is niet het eerste eigen gebouw van de Dordtse vrijgemaakten. Aan de Jan Ligthartlaan heeft de naam “de Kandelaar” al eerder geprijkt. Al in 1986 begon dit gebouw te klein te worden. Het tekort aan vergaderruimte kon worden opgevangen door het huren van lokalen in een tegenover de kerk gelegen schoolgebouw. Maar het uit zijn voegen barsten van de kerkzaal op zondagen – en wat te denken van Avondmaalszondagen met zeven tafels – vroeg om een structurele aanpak. Verbouwplannen sneuvelden. Aan bestaande kerken was niet te komen. Nieuwbouw bleek de enige optie. In 1993 was de kogel door de kerk. Het oude gebouw werd verkocht en een tijdelijk onderkomen werd gevonden in de Kruiskerk, het gebouw van de Baptisten aan de Vrieseweg.

Voor het nieuw te ontwerpen gebouw, is de keuze gevallen op architect De Ruiter. Niet onterecht, want ook in Dordt heeft hij een verrassend gebouw neergezet. Een halfronde kerkzaal met daar omheen twee halve ringen. De buitenste heeft in het midden de entree met uitzicht op het liturgisch centrum en bevat verder onder meer vergaderfaciliteiten; de binnenste ring vormt de hal met aan de uiteinden vergaderruimten. Het balkon tegenover de preekstoel draagt het orgel. Dit orgel deed oorspronkelijk dienst als concertorgel in Musis Sacrum in Arnhem. Voor meer informatie over dit orgel Klik hier.

Tot slot
De kerk van Dordrecht een gemeente waar de Heilige Geest werkt. “Gemeente waar de Heer van houdt”, zo spreekt de dominee regelmatig aan het begin van de preek Dordrecht aan. En zo is het. Dordrecht komt misschien wel wat behoudend over, maar dat heeft zeker zijn goede kanten. Veranderingen kunnen in alle rust besproken worden. De ene verandering valt niet over de andere. In liturgie mag veel, kan veel, maar niet alles hoeft. Belangrijker is elkaar vast te houden in de kerk.

Dordrecht. Een prachtige historische stad. Een rijke kerkhistorische geschiedenis. Een fijne kerkelijke gemeente. Een warme jas die past. Maar vooral een gemeente waar het onvervalste Woord wordt verkondigd. Een stad op de berg, een kandelaar op de standaard. Meer info over de kerken: www.gkv.nl Meer info over belijdenissen: www.gkv.nl Permanente tentoonstelling in: www.grotekerk-dordrecht.nl Meer info over Dordrecht: www.dordrecht.nl of www.vvv.dordrecht.nl